Chinh phục thị trường Halal: Bài toán nâng cao năng lực doanh nghiệp Đắk Lắk

Nền kinh tế Halal toàn cầu với quy mô dự kiến đạt mốc 10.000 tỷ USD trước năm 2028 đang mở ra cơ hội vàng cho các mặt hàng nông, thủy sản chủ lực của Đắk Lắk. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành thị phần, việc chuẩn hóa vùng trồng, đổi mới công nghệ và đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm toàn cầu đóng vai trò quyết định.

Bài 1: Dư địa tăng trưởng mới

Với lợi thế sở hữu các ngành hàng nông nghiệp tỷ đô và tiềm năng thủy sản to lớn, tỉnh Đắk Lắk đang đứng trước cơ hội để gia tăng kim ngạch xuất khẩu sang thị trường Halal.

Tiềm năng lớn

Thị trường Halal toàn cầu hiện đang phục vụ khoảng 2 tỷ người Hồi giáo, chiếm tới 25% dân số thế giới. Đáng chú ý, phần lớn nhà cung cấp sản phẩm Halal lớn hiện nay lại đến từ các quốc gia phi Hồi giáo. Đây là "mảnh đất màu mỡ", tạo cơ hội cho các địa phương có năng lực sản xuất quy mô lớn như Đắk Lắk thâm nhập và chiếm lĩnh thị phần.

Đắk Lắk có hệ sinh thái nông nghiệp lớn với trên 824.000 ha đất sản xuất. Tỉnh đang dẫn đầu cả nước về nhiều ngành hàng chủ lực, hoàn toàn khớp với nhu cầu nhập khẩu lương thực, thực phẩm của thế giới Hồi giáo. Cụ thể, diện tích cà phê hơn 217.000 ha, sản lượng gần 600.000 tấn/năm; sầu riêng hơn 41.000 ha, sản lượng trên 500.000 tấn/năm; hồ tiêu 32.000 ha, sản lượng khoảng 84.000 tấn/năm; lúa gạo trên 170.000 ha, sản lượng khoảng 1,3 triệu tấn mỗi năm.

Không dừng lại ở nông sản, dư địa tăng trưởng của tỉnh còn mở rộng sang lĩnh vực kinh tế biển. Hiện nay, các mặt hàng thủy sản giá trị cao luôn duy trì sản lượng ổn định, trong đó cá ngừ đại dương đạt khoảng 3.500 - 4.000 tấn/năm và tôm hùm đạt khoảng 2.500 - 2.600 tấn/năm. Tổng giá trị xuất khẩu thủy sản hằng năm của tỉnh đạt trên 150 triệu USD.

Phân tích về dư địa và sự phù hợp của các mặt hàng này đối với thị hiếu của người Hồi giáo, ông Nguyễn Thành Duy, Phó Vụ trưởng Vụ Trung Đông - châu Phi (Bộ Ngoại giao) nhận định: Cà phê và cá ngừ là những mặt hàng rất tiềm năng của tỉnh Đắk Lắk và đây là các sản phẩm được người dân các nước Hồi giáo rất ưa chuộng, đặc biệt là món cá ngừ đóng hộp.

Với lợi thế sở hữu các ngành hàng nông nghiệp tỷ đô và tiềm năng thủy sản to lớn, tỉnh Đắk Lắk đang đứng trước cơ hội để gia tăng kim ngạch xuất khẩu sang thị trường Halal.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Hằng, đại diện Công ty TNHH Văn phòng Chứng nhận Halal cho biết, Halal được xem là thị trường nổi bật, tiềm năng đối với doanh nghiệp (DN) xuất khẩu. Nếu DN Đắk Lắk muốn phát triển thị trường mới thì Halal là đích đến. Tuy nhiên, Halal đề cao tiêu chuẩn về chất lượng trong khi nhiều sản phẩm nông sản của Đắk Lắk vẫn chế biến đơn giản, chưa nhiều phụ gia thành phần khác nên cần làm chứng nhận Halal.

“DN có thể chọn một, hai hoặc ba chương trình chứng nhận Halal để phù hợp với từng quốc gia. Với DN đã tiếp cận được thị trường ASEAN thì sẽ có nhiều điều kiện hơn để xâm nhập vào thị trường Halal toàn cầu” - bà Hằng chia sẻ.

Chuẩn hóa vùng trồng là cần thiết

"Việc chuẩn hóa vùng trồng, cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói không phải là thủ tục hành chính mà đúng nghĩa là một tấm vé thông hành, quyết định sự sống còn của nông sản tỉnh Đắk Lắk. Trong nhà mình phải sạch thì mới nghĩ tới đi ra tới một thị trường mới hơn” - Bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường.

Đứng ở góc độ chiến lược thương mại, việc chinh phục thị trường Halal không chỉ là tăng thêm đối tác mà còn là giải pháp đa dạng hóa thị trường để né tránh rủi ro. Ông Hoàng Danh Hữu, nhà sáng lập thương hiệu Socola và Cà phê Miss Ede phân tích: Với thị trường dành cho người Hồi giáo có số lượng người tiêu dùng hàng đầu thế giới, khi các DN Việt Nam đạt được chứng nhận Halal thì đây là một dư địa cực lớn. Điều này đặc biệt có ý nghĩa vào thời điểm các thị trường trọng điểm truyền thống đang thiết lập ngày càng nhiều rào cản kỹ thuật, thương mại và thuế quan khắt khe.

Thực tế, tiêu chuẩn Halal không chỉ dừng lại ở việc sản phẩm không chứa các thành phần từ thịt lợn mà còn đòi hỏi sự an toàn, vệ sinh và không gây tác động tiêu cực tới môi trường trong suốt quá trình sản xuất, chế biến. Do đó, việc quy hoạch và minh bạch hóa nguồn gốc từ chính vùng trồng nguyên liệu là bước đi bắt buộc để tiến vào hệ sinh thái này.

Quá trình chuẩn hóa để đáp ứng tiêu chuẩn Halal đòi hỏi sự kiểm soát nghiêm ngặt ngay từ vật tư nông nghiệp đầu vào. Ông Lê Văn Vương, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Vương Thành Công cho biết: “Khi chúng ta làm được những tiêu chuẩn như ISO hay HACCP rồi thì việc chuyển tiếp qua chứng nhận Halal không đến nỗi quá khắt khe. DN chủ yếu cần chứng minh được sự minh bạch trong quá trình canh tác, chẳng hạn như chứng minh phân bón cho cây trồng không sử dụng các nguồn gốc từ lợn”.

Bài 2: Xây dựng chiến lược phát triển thị trường bền vững

Để gia nhập thị trường Halal đầy tiềm năng dành cho người Hồi giáo, điều quan trọng là các doanh nghiệp (DN) phải tối ưu hóa cơ hội và cần tính toán chiến lược, đổi mới mô hình sao cho phù hợp với từng thị trường.

Cơ hội và thách thức

Theo dự báo của IMARC Group, đến năm 2033, thị trường Halal toàn cầu có thể đạt hơn 5,9 nghìn tỷ USD đối với ngành thực phẩm và đồ uống trong ngành công nghiệp Halal, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) đạt 8,92% trong giai đoạn 2025 - 2033.

Nhiều thị trường Halal lớn như Indonesia, Malaysia, UAE, Ả Rập Xê Út, Thổ Nhĩ Kỳ và một số quốc gia châu Phi hiện đang tăng cường nhập khẩu thực phẩm Halal chế biến do nguồn cung nội địa không đáp ứng đủ. Điều này mở ra cơ hội xuất khẩu mạnh mẽ cho các DN của tỉnh.

Tuy nhiên, mỗi quốc gia Hồi giáo có một bộ tiêu chuẩn riêng về Halal và không có công thức chung nào cho các DN. Nhiều quy chuẩn Halal nghiêm ngặt, hệ thống chứng nhận phức tạp cũng là thách thức không nhỏ đối với DN.

Doanh nghiệp Đắk Lắk đầu tư máy móc, thiết bị để sản xuất cà phê đáp ứng yêu cầu thị trường. Ảnh: K. Anh

Nhận định về cơ hội, thách thức của thị trường Halal đối với DN của tỉnh, ông Võ Duy Hải, Quản lý vùng của Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco DakLak) cho biết: Thị trường Halal tạo cơ hội lớn cho tất cả DN của Việt Nam. Không riêng về cà phê hay hồ tiêu, đây còn là thị trường có lợi thế phát triển cho các mặt hàng nông sản khác. Đối với thị trường Trung Đông, Simexco Đắk Lắk đã xuất khẩu cà phê, hồ tiêu. Năm 2026 đơn vị thực hiện mở rộng chứng nhận sang thị trường này và dự định mở rộng thêm chứng nhận Halal cho các loại gia vị như quế, hồi, hạt điều, lúa gạo... trong tương lai.

Để có thể xuất khẩu sản phẩm sang các nước Hồi giáo, điều quan trọng là DN phải lựa chọn tổ chức chứng nhận Halal uy tín và được công nhận quốc tế, đồng thời đảm bảo chất lượng vệ sinh và an toàn.

Theo ông Hải, thị trường Halal đòi hỏi cao về hệ thống quản lý an toàn vệ sinh thực phẩm. Khi DN đưa vào sản xuất, chế biến một loại sản phẩm thì phải chứng minh những phụ gia, sản phẩm, hóa chất đi kèm không ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm, sức khỏe người dùng. Halal cũng đòi hỏi hệ thống nghiêm ngặt về quản lý chất lượng của DN khi xuất khẩu.

Để tham gia thị trường có chứng nhận Halal, DN phải đạt được quản lý an toàn thực phẩm, quản lý chất lượng của DN và có chứng nhận Halal. Tuy nhiên, thực tế với các DN vừa và nhỏ cũng như tổ hợp tác thì tài chính, nguồn lực đầu tư cũng như sự tìm hiểu, tiếp cận về chứng nhận Halal vẫn còn khó khăn.

Để có “tấm vé” thông hành

Thành lập và hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, chế biến nông sản xuất khẩu từ 2017 đến nay, Công ty Cổ phần Ban Me Green Farm tập trung chính vào thị trường Trung Quốc và một phần cho thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc. Xét thấy tiềm năng của thị trường Trung Đông, nhất là thị trường Halal, DN này đã tiến hành làm các thủ tục, hồ sơ để tiến đến thị trường này trong tương lai.

Bà Nguyễn Thị Thái Thanh, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Ban Me Green Farm cho hay: "Tiêu chuẩn để vào thị trường Halal rất gắt gao, khác nhiều so với các thị trường khác. Khó nhất với DN chúng tôi khi thâm nhập vào thị trường Halal là tiêu chuẩn về vùng trồng và nhà xưởng".

Lúa gạo Đắk Lắk có chất lượng, năng suất vượt trội so với nhiều vùng trồng trong cả nước. Ảnh: L. Minh

Để đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường này, Công ty Cổ phần Ban Me Green Farm đang tiến hành các bước như đầu tư, xây dựng thêm nhà xưởng, cải tiến quy trình sản xuất, đào tạo công nhân... “Chúng tôi cũng chú trọng vào chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch để tăng tính cạnh tranh giữa các thị trường, bảo quản sản phẩm lâu hơn và tăng giá trị cho nông sản, tăng hiệu quả kinh tế cho nông dân, DN”, bà Thanh thông tin.

Để đi đường dài, việc đồng bộ các tiêu chuẩn canh tác và quản lý chất lượng ở mức cao nhất sẽ giúp DN tối ưu hóa chi phí. Theo ông Hoàng Danh Hữu, nhà sáng lập thương hiệu Socola và Cà phê Miss Ede, DN đang chọn cách tiếp cận các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm toàn cầu như BRC hay FSSC 22000 ngay từ đầu. "Thay vì chỉ theo đuổi cho mỗi thị trường có một tiêu chuẩn với các mức độ đánh giá khác nhau thì DN chúng tôi đang tiếp cận các tiêu chuẩn đánh giá đặc biệt an toàn vệ sinh thực phẩm mang tính chất toàn cầu. Dù đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn ở giai đoạn đầu nhưng chiến lược này sẽ giúp DN tiết kiệm kinh phí thay đổi tiêu chuẩn cho từng quốc gia và tự tin đưa nông sản Đắk Lắk tiến sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu", ông Hữu cho hay.

Như khuyến nghị từ giới chuyên gia, để có thể xuất khẩu sản phẩm sang các nước Hồi giáo, điều quan trọng là DN phải lựa chọn tổ chức chứng nhận Halal uy tín và được công nhận quốc tế, đồng thời đảm bảo chất lượng vệ sinh và an toàn. Các DN xuất khẩu của tỉnh cần hiểu rõ và đẩy mạnh khai thác các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết với các nước như EVFTA, CPTPP, RCEP, VIFTA, CEPA…; đổi mới mô hình; chủ động đầu tư công nghệ; nâng cao hệ thống quản trị và cần sự hỗ trợ về chính sách, thông tin thị trường.

Bài 3: Tạo thế chủ động gia nhập thị trường

Hội thảo thúc đẩy xuất khẩu nông sản, thủy hải sản chủ lực của Đắk Lắk vào thị trường Halal và tuyên truyền về Hiệp định VIFTA, CEPA năm 2026 do Sở Công Thương tổ chức mới đây là dịp để doanh nghiệp (DN) của tỉnh hiểu rõ hơn về cơ hội, lợi lích, điều kiện khi tham gia xuất khẩu vào thị trường Hồi giáo.

Các chuyên gia, lãnh đạo địa phương, đơn vị đã chỉ rõ những yêu cầu mà DN, cơ quan nhà nước cần trang bị để đáp ứng thị trường có nhiều tiềm năng.

Ông Nguyễn Hải Triều, Phó Giám đốc Sở Công Thương Đắk Lắk: Tận dụng cơ hội, giảm phụ thuộc vào thị trường truyền thống Việt Nam đã và đang tích cực triển khai các chủ trương lớn về hội nhập quốc tế, mở rộng quan hệ kinh tế, thương mại, nâng cao hiệu quả khai thác các thị trường nước ngoài. Cùng với những thị trường xuất khẩu truyền thống, việc chủ động nghiên cứu, tiếp cận, mở rộng sang các thị trường mới, giàu tiềm năng là yêu cầu cấp thiết đối với địa phương, DN của tỉnh trong giai đoạn hiện nay. Thị trường Halal đang mở ra một không gian rộng lớn, có tiềm năng phát triển và nhu cầu ngày càng tăng đối với sản phẩm thực phẩm, nông sản và thủy sản.

Đối với tỉnh Đắk Lắk và DN của tỉnh, việc tiếp cận thị trường Halal có ý nghĩa quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm sự phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, nâng cao giá trị cho các sản phẩm chủ lực của địa phương.

Đứng trước những hạn chế trong tiếp cận thông tin thị trường, năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, công tác xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và phát triển sản phẩm theo yêu cầu riêng của từng thị trường, DN phải có sự chuẩn bị bài bản và lâu dài. Không chỉ quan tâm đến sản lượng, giá thành mà quan trọng hơn là DN phải đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, tiêu chuẩn, nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất, chế biến, bảo quản, đóng gói và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam  (Bộ Nông nghiệp và Môi trường): Tuân thủ các biện pháp an toàn thực phẩm, kiểm dịch và chứng nhận Halal Sản phẩm Halal có thể dành cho người Hồi giáo và người phi Hồi giáo. Hiện nay, thị trường Halal đang tiệm cận với các quy định của thị trường châu Âu, tức là giảm mức dư lượng tối đa, đặc biệt là trong sản phẩm có nguồn gốc động vật và quy định về an toàn thực phẩm. Mặt khác, Halal cũng đặc biệt quan tâm quy định về bao bì, nhãn mác, vật liệu bao gói thực phẩm. Cùng với đó, vấn đề kiểm soát dịch bệnh động thực vật, mức độ an toàn thực phẩm, hình thức, tiêu chí kiểm soát cũng tùy thuộc vào từng quốc gia.

Tương tự, với chứng nhận Halal, tuy cùng phát triển thị trường Halal nhưng mỗi quốc gia có một kiểu chứng nhận/logo khác nhau, cũng có quốc gia có đến 2, 3 loại chứng nhận. Khuyến nghị DN cần hiểu rõ các quy định về an toàn thực phẩm, an toàn dịch bệnh, quy định về chứng nhận Halal của mỗi quốc gia; nắm bắt thông tin, đáp ứng được quy trình thủ tục, hồ sơ sổ sách, dây chuyền công nghệ..., từ đó thực hiện các bước về minh bạch sản phẩm, rõ ràng truy xuất nguồn gốc. DN phải xây dựng bộ phận pháp chế hoặc bộ phận kỹ thuật để nghiên cứu các tài liệu liên quan, phục vụ cho việc tuân thủ và đáp ứng tiêu chí của đối tác, thị trường.

Ông Phạm Trung Nghĩa, Phó Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo liên ngành hội nhập quốc tế về kinh tế: Chuyển hóa ưu đãi thành đơn hàng và thị phần vững chắc. Các hiệp định thương mại tự do (FTA) tạo ra nhiều cơ hội về mở rộng thị trường, tiếp cận ưu đãi thuế quan, thúc đẩy quan hệ hợp tác, đầu tư và thương mại. Song các FTA với mức độ cắt giảm thuế quan sâu rộng (như UAE dỡ bỏ 94,9% và Israel dỡ bỏ 92,7% số dòng thuế) chỉ mang lại lợi thế cạnh tranh ban đầu. Để chuyển hóa các ưu đãi này thành đơn hàng và thị phần vững chắc, DN cần nâng cao nội lực, cải thiện chất lượng sản phẩm, tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe.

Tiếp cận thị trường khu vực Trung Đông và các quốc gia Hồi giáo, việc chinh phục thị trường Halal đóng vai trò quyết định. DN bắt buộc phải đáp ứng và đạt được các tiêu chuẩn, chứng nhận Halal đối với nông sản, thực phẩm.

Bên cạnh đó, các FTA tạo động lực lớn để DN đổi mới công nghệ, nâng cao quản trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Các cơ quan quản lý, hiệp hội và DN cần tăng cường thông tin thị trường, liên kết, tháo gỡ vướng mắc, đẩy mạnh hướng dẫn cụ thể giúp DN tận dụng hiệu quả lộ trình cắt giảm thuế quan và các cơ hội từ thị trường Halal.

Nguồn: Báo Đắk Lắk điện tử